İyi oluş (well-being), yalnızca ruhsal hastalıkların veya psikolojik sorunların yokluğu değil, bireyin duygusal, sosyal ve psikolojik olarak işlevsel bir yaşam sürdürebilmesidir. Bu nedenle psikolojik destek hizmetleri —psikoterapi, psikolojik danışmanlık ve rehberlik gibi uygulamalar— bireyin yaşam doyumunu, öz yeterliliğini ve psikolojik dayanıklılığını arttırmada temel bir rol oynamaktadır.
Kraiss ve arkadaşlarının (2022) yaptığı meta-analiz, psikolojik müdahalelerin iyi oluş düzeyinde anlamlı artış sağladığını göstermektedir. Çalışmada, uygulanan psikolojik destek programlarının bireylerin duygusal, sosyal ve psikolojik iyi oluş puanlarını anlamlı düzeyde yükselttiği ve bu etkinin takip ölçümlerinde de sürdüğü belirtilmiştir. Bu bulgular psikolojik müdahalelerin yalnızca kısa vadeli değil, uzun süreli bir etki yarattığını ortaya koymaktadır.
Benzer şekilde, Cuijpers ve arkadaşlarının (2023) 409 randomize kontrollü çalışmayı kapsayan meta-analizinde, bilişsel davranışçı terapinin (BDT) depresyon belirtilerini azaltmada kontrol gruplarına kıyasla orta düzeyde etkili olduğu bulunmuştur. Risk düzeltmesi sonrası da anlamlı etki devam etmiş, bu da psikoterapilerin depresyon tedavisinde güvenilir bir yöntem olduğunu göstermiştir. Psikolojik destek, yalnızca depresif semptomları azaltmakla kalmayıp bireyin stresle baş etme becerisini ve genel iyi oluş düzeyini de yükseltmektedir.
Türkiye’de yapılan araştırmalar da benzer sonuçlar sunmaktadır. Uslu-Ak (2021), psikososyal destek hizmetlerinin ruhsal krizleri önlemede, sosyal ilişkileri güçlendirmede ve stres yükünü azaltmada önemli katkılar sunduğunu belirtmiştir. Ayrıca Karaaslan ve arkadaşlarının (2024) çalışmasında, psikolojik yardım arama davranışını etkileyen faktörler arasında eğitim düzeyi, genel sağlık algısı, sosyal faaliyetlere katılım ve depresif belirtilerin belirleyici olduğu saptanmıştır.
Sonuç olarak, psikolojik destek hizmetleri bireylerin ruhsal dayanıklılığını, yaşam doyumunu ve toplumsal uyumunu güçlendiren önemli bir araçtır. Bilimsel bulgular, psikolojik desteğin yalnızca patolojik durumlarda değil, genel iyi oluşun artırılmasında da etkili olduğunu göstermektedir. Bu nedenle, psikolojik destek almak bir “zayıflık göstergesi” değil, yaşam kalitesini arttıran güçlü bir öz bakım biçimidir.
Yazan: Berra Duru
Kaynaklar
- Kraiss, J., et al. (2022). The effects of psychological interventions on well-being: A meta-analysis. Journal of Happiness Studies.
- Cuijpers, P., et al. (2023). Cognitive behavior therapy for depression: A comprehensive meta-analysis including 409 trials with 52,702 patients. Psychological Medicine.
- Uslu-Ak, B. (2021). Mental Health and Psychosocial Support in Turkey: Practices, Policies and Recommendations.
- Karaaslan, K. Ç., et al. (2024). Factors affecting seeking psychological and psychiatric support. Turkish Journal of Psychology.
Bayrakçeken, E. (2023). Psychological Help-Seeking Status for Living with Mental Disorders in Türkiye.