Etnik Motiflerin Popüler Kültürde Geri Dönüşü
Son yıllarda moda ve dekorasyon dünyasında etnik desenler—geometrik motifler, yöresel nakışlar, geleneksel halı ve kilim desenleri, bölgesel tekstil biçimleri—yeniden öne çıkıyor. Şalların üzerinde, perde ve halılarda ya da giyim aksesuarlarında karşımıza çıkan bu motiflerin yükselişte olmasının ardında kültürel, psikolojik ve ekonomik birçok etken var.
İlk olarak, nostalji ve kimlik arzusu bu akımın önemli tetikleyicilerinden. Modern yaşamın karmaşası, kültürel çeşitliliğe rağmen artan izolasyon, insanları ait oldukları topluma ya da geçmişe ilişkin ögeleri yeniden sahiplenmeye yöneltiyor. Geleneksel motifler; yerel, köklü ve özgün bir kimlik hissi sağlıyor. Bir halının üzerindeki motif ya da bir şalın desenleri, kişinin çocukluk, aile, yöre gibi kökleriyle bağ kurmasına olanak tanıyor.
İkinci olarak, kolektif toplumlarda bu motifler toplumsal aidiyet ve statü göstergesi olabiliyor. Geleneksel halı dokumacılığı, yöresel nakış ustalığı, şal veya kilim motifleri; hem zanaatın sürekliliğini hem de toplumsal görünürlüğü besleyen simgesel değerler taşıyor. Bu yönüyle, popüler kültürde bu desenlerin yükselişi, folklorun ve kültür mirasının görünürlüğünün artması olarak da okunabilir.
Moda endüstrisi ve hızlı tüketim markaları da bu yükselişten nemalanıyor. Etnik desenler, “otantiklik” ve “özenli el emeği” değeriyle pazarda dikkat çekici hale geliyor. Bu desenlerin şal, halı ya da aksesuarlara uygulanması, hem dekoratif hem de moda ürünü nesnelere estetik değer katıyor. Böylece eski motifler, yeniden yorumlanarak çağdaş akımlar ile birleşiyor; modern kumaş, kesim, renk düzenleriyle geleneksel motifler yeniden biçimleniyor.
Üçüncü etken ise görsel kültürün küreselleşmesi ve internet/ sosyal medyanın etkisi. Pinterest, Instagram, TikTok gibi platformlarda yöresel desenler sıkça paylaşılıyor; hem “vintage/trendy” olarak algılanıyor hem de kullanıcıların zevk dünyasında “farklılık” arayışı ile birleşerek yayılıyor. Bu sayede bir motif Türkiye’de üretilen halı deseninden ilham alırken, başka ülkelerde bir ev dekorasyon objesinde kullanılabiliyor.
Bir diğer kritik nokta: desenlerin “kültürel anlama”sının silinme riski. Yeniden kullanılan etnik motifler, çoğu zaman sembolik içeriği, kökeni ya da üretim pratiği göz önünde bulundurulmadan stilize ediliyor. Etik sınırlar ve kaynak topluluklarla iş birliği, bu tekrar canlanmanın sürdürülebilirliği açısından önemli hale geliyor.
Yazan: Berra Duru
Kaynaklar
Kipöz, Ş., & Himam Erdilek, D. (2014). Re-Inventing Traditional Textiles For The Contemporary Design Culture. Blucher Design Proceedings, 5(1), 1-10. https://www.proceedings.blucher.com.br/article-details/re-inventing-traditional-textiles-for-the-contemporary-design-culture-110271102