YAZAR: İlayda Toklu
EDİTÖR: Bahar Özbek
Adli psikoloji, psikoloji biliminin kuramsal ve uygulamalı bilgilerinin hukuk sistemi içerisinde kullanılmasını konu alan disiplinler arası bir alandır. Adli psikologlar, bireylerin davranışlarını, bilişsel süreçlerini ve ruhsal durumlarını adli bağlamda değerlendirerek yargı mercilerine bilimsel temelli görüş sunarlar. Bu alan, adalet sisteminin daha sağlıklı işlemesine katkı sağlamayı amaçlar.
Adli psikologların temel görevlerinden biri adli psikolojik değerlendirme yapmaktır. Bu değerlendirmeler; sanıkların ceza ehliyeti, akıl sağlığının yerinde olup olmadığı, temyiz kudreti, risk düzeyi ve tekrar suç işleme olasılığı gibi konuları kapsar. Değerlendirme sürecinde klinik görüşmeler, psikometrik testler ve yapılandırılmış ölçme araçları kullanılır. Elde edilen bulgular, bilimsel ilkelere uygun biçimde raporlanarak mahkemeye sunulur.
Adli psikologlar sıklıkla bilirkişi olarak görev yapar. Bilirkişilik kapsamında hazırlanan raporlar, mahkemelerin karar verme süreçlerinde önemli bir dayanak oluşturur. Bu nedenle adli psikologların tarafsızlık, nesnellik ve etik ilkelere bağlı kalmaları zorunludur. Adli psikoloji uygulamalarında etik ilkeler, uzmanların mesleki sınırlarını belirleyen temel bir çerçeve sunar.
Adli psikologların önemli çalışma alanlarından biri de mağdur değerlendirmesidir. Özellikle çocuk istismarı, cinsel saldırı ve aile içi şiddet gibi travmatik olaylara maruz kalan bireylerin psikolojik durumlarının değerlendirilmesi adli sürecin sağlıklı yürütülmesi açısından kritik öneme sahiptir. Bu değerlendirmeler, hem mağdurun korunmasına yönelik önlemlerin alınmasına hem de adli sürecin güvenilirliğine katkı sağlar.
Bunun yanı sıra adli psikologlar, suç davranışının psikolojik boyutlarını inceleyerek bireyin suçla ilişkili bilişsel, duygusal ve çevresel özelliklerini analiz ederler. Bu analizler, risk değerlendirmesi ve rehabilitasyon programlarının planlanması açısından önem taşır. Adli psikologların bu çalışmaları, yalnızca bireysel vakalarla sınırlı kalmayıp suçun önlenmesine yönelik uygulamalara da katkı sunmaktadır.
Sonuç olarak adli psikologlar; adli değerlendirme, bilirkişilik, mağdur çalışmaları, etik danışmanlık ve suç davranışı analizi gibi çok boyutlu görevler üstlenen uzmanlardır. Psikoloji ile hukuk arasındaki bu etkileşim, adalet sisteminin bilimsel ve insan hakları temelli biçimde işlemesine önemli katkılar sağlamaktadır.
Kaynakça
Akdaş, A. (2016). Akademik bir disiplin ve uygulama alanı olarak adli psikoloji. İstanbul Bilgi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 13, 1–18.
American Psychological Association. (2013). Specialty guidelines for forensic psychology.
Duman, N. (2020). Adli psikolojinin tarihine kısa bir bakış. Muhakeme Dergisi, 3(2), 45–58.
Karakaş, S., & Esin, M. N. (2015). Adli psikolojide değerlendirme ve raporlama süreci. Türk Psikoloji Yazıları, 18(36), 1–15.
Yıldırım, T., & Yılmaz, A. (2018). Adli psikolojik değerlendirme süreçleri ve etik sorunlar. Türkiye Adalet Akademisi Dergisi, 9(34), 223–244.